Veenhuizen, elektrische centrale

  • Bouwjaar: 1912
  • Architect: W.C.Metzelaar
  • Huidige bestemming: Museum
  • Oorspronkelijke functie: Elektrische centrale
  • Publiek toegankelijk: Ja
  • Adres: Oude Gracht 8a 9341 AA Veenhuizen

Vanaf 1900 werd op grote schaal elektriciteit opgewekt in kleine  elektrische centrales, die later werden opgevolgt door grote provinciale electriciteitscentrales. Van de eerste generatie centrales zijn weinig voorbeelden overgebleven. Een uitzondering vormt de elektrische centrale op het terrein van de strafinrichting Veenhuizen. De strafinrichting werd na 1859 gevestigd op het terrein van de voormalige Kolonie van Weldadigheid. De strafinrichting Veenhuizen was een geisoleerde kern die in hoge mate ”selfsupporting” was. Zo werd in 1912 een eigen elektrische centrale gebouwd, die de complete stroomvoorziening in Veenhuizen verzorgde. De centrale, die al in 1919 werd uitgebreid, bestaat uit een eenvoudig eenlaags bakstenen pand op L-vormige plattegrond met een machinekamer, een bedieningsruimte en een werkplaats. In het gebouw staan nog de oorspronkelijke machines die dit complex zo bijzonder maken. Centraal in de ruimte staat de turfgestookte Crossley-dieselmotor met vliegwiel uit 1919 met een vermogen van 50 PK. In het bouwdeel uit 1919 staat een 100 PK Crossley-zuiggasmotor, In 1934 werd de 50 PK Crossleymotor vervangen door een 150 PK Kromhout dieselmotor, gekoppeld aan een 100 KW dynamo. De vloeren van de machinekamer zijn betegeld met een ruitvormig sierpatroon en de schakelpanelen zijn in marmer uitgevoerd. Sinds 1975 is de centrale niet meer in bedrijf, en wordt het gebouw incidenteel als museum opengesteld.